Book 2 · Ayodhyākāṇḍa · Sarga 103 (Mātṛ-samāgamaḥ — Rāmakṛta-sāntvanam)
मातृसमागमः — रामकृतसान्त्वनम्
VR 2.103.17Baroda CE 2.96.14
सर्वभोगैः परित्यक्तं रामं सम्प्रेक्ष्य मातरः ।
[Baroda CE 2.96.14]sarvabhogaiḥ parityaktaṃ rāmaṃ samprekṣya mātaraḥ |
आर्त्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः ॥ १७ ॥
ārttā mumucuraśrūṇi sasvaraṃ śokakarśitāḥ || 17 ||
Scholarly Translation
Beholding Rāma bereft of all royal luxuries, his mothers, stricken with grief and wasted by sorrow, shed tears aloud (sarva-bhogaiḥ parityaktaṃ rāmaṃ samprekṣya mātaraḥ ārtā mumucur aśrūṇi sa-svaraṃ śoka-karśitāḥ).
Narrative Context (Verses 13–18): Grieving that her heart does not burst into a thousand pieces on seeing Rāma’s offering of iṅgudī meal, Kausalyā recalls the proverb that a man’s gods eat what he eats; entering the hermitage, the queens weep aloud as Rāma clasps their feet.