Book 4 · Kiṣkindhākāṇḍa · Sarga 30 (Śarad-ṛtu-varṇanam — Sugrīva-pramādād Rāma-kopaḥ — Kiṣkindhāṃ Prati Lakṣmaṇa-preṣaṇam)
शरदृतुवर्णनम् — सुग्रीवप्रमादाद् रामकोपः — किष्किन्धां प्रति लक्ष्मणप्रेषणम्
† VR 4.30.43† Southern Recension only (omitted in Baroda CE)
† नदीघनप्रस्रवणोदकानामतिप्रवृद्धानिलबर्हिणानाम् ।
[Southern Recension only (omitted in Baroda CE)]† nadīghanaprasravaṇodakānāmatipravṛddhānilabarhiṇānām |
† प्लवंगमानां च गतोत्सवानां ध्रुवं रवाः सम्प्रति सम्प्रणष्टाः ॥ ४३ ॥
† plavaṃgamānāṃ ca gatotsavānāṃ dhruvaṃ ravāḥ samprati sampraṇaṣṭāḥ || 43 ||
Scholarly Translation
“Of rivers, clouds, and mountain cascade waters (nadī-ghana-prasravaṇodakānām), of fiercely howling winds and peacocks (atipravṛddhānila-barhiṇānām), and of frogs whose festive season has passed (plavaṃgamānāṃ ca gatotsavānām), the sounds have now surely died away (dhruvaṃ ravāḥ samprati sampraṇaṣṭāḥ).
Narrative Context (Verses 43–48): Frogs fall silent, famished serpents emerge from their holes, twilight slips from the sky like an enamored woman, and moonlit lakes mirror the starry night.