Book 4 · Kiṣkindhākāṇḍa · Sarga 30 (Śarad-ṛtu-varṇanam — Sugrīva-pramādād Rāma-kopaḥ — Kiṣkindhāṃ Prati Lakṣmaṇa-preṣaṇam)
शरदृतुवर्णनम् — सुग्रीवप्रमादाद् रामकोपः — किष्किन्धां प्रति लक्ष्मणप्रेषणम्
VR 4.30.70Baroda CE 4.29.37
स किष्किन्धां प्रविश्य त्वं ब्रूहि वानरपुङ्गवम् ।
[Baroda CE 4.29.37]sa kiṣkindhāṃ praviśya tvaṃ brūhi vānarapuṅgavam |
मूर्खं ग्राम्यसुखे सक्तं सुग्रीवं वचनान्मम ॥ ७० ॥
mūrkhaṃ grāmyasukhe saktaṃ sugrīvaṃ vacanānmama || 70 ||
Scholarly Translation
“Therefore, entering Kiṣkindhā (sa kiṣkindhāṃ praviśya tvam), speak in my name (brūhi vacanān mama) to that foremost of monkeys, Sugrīva (vānarapuṅgavaṃ sugrīvam), that fool sunk in vulgar pleasures (mūrkhaṃ grāmyasukhe saktam):
Narrative Context (Verses 67–72): Stung by Sugrīva's ingratitude once his own royal ends are met, Rāma bids Lakṣmaṇa enter Kiṣkindhā and contrast the vilest promise-breaker with the noblest hero of truth.