Book 7 · Uttarakāṇḍa · Sarga 50 (Pratyāgacchantaṃ Lakṣmaṇaṃ Prati Sumantrasya Sāntvana-vacanam)
प्रत्यागच्छन्तं लक्ष्मणं प्रति सुमन्त्रस्य सान्त्वनवचनम्
VR 7.50.4Baroda CE 7.49.4
व्यक्तं दैवादहं मन्ये राघवस्य विना भवम् ।
[Baroda CE 7.49.4]vyaktaṃ daivādahaṃ manye rāghavasya vinā bhavam |
वैदेह्या सारथे नित्यं दैवं हि दुरतिक्रमम् ॥ ४ ॥
vaidehyā sārathe nityaṃ daivaṃ hi duratikramam || 4 ||
Scholarly Translation
“Clearly I deem this separation of Rāghava from Vaidehī (rāghavasya vinā-bhavam vaidehyā) to be the work of destiny (vyaktaṃ daivād ahaṃ manye), O charioteer—for fate is ever impossible to transgress (daivaṃ hi duratikramam).
Narrative Context (Verses 1–6): Watching from afar as Sītā enters Vālmīki’s hermitage, a heart-stricken Lakṣmaṇa laments to Sumantra over Rāma’s unbearable sorrow, attributing this separation to insurmountable destiny that even the conqueror of gods and demons obeys.