Book 2 · Ayodhyākāṇḍa · Sarga 14 (Kaikeyī-nirbandhaḥ — Sumantra-preṣaṇam)
कैकेयीनिर्बन्धः — सुमन्त्रप्रेषणम्
VR 2.14.12Baroda CE 2.12.9
उद्भ्रान्तहृदयश्चापि विवर्णवदनोऽभवत् ।
[Baroda CE 2.12.9]udbhrāntahṛdayaścāpi vivarṇavadano'bhavat |
स धुर्यो वै परिस्पन्दन् युगचक्रान्तरं यथा ॥ १२ ॥
sa dhuryo vai parispandan yugacakrāntaraṃ yathā || 12 ||
Scholarly Translation
With his heart bewildered (udbhrāntahṛdayaś cāpi), he grew pale of face (vivarṇavadano 'bhavat), trembling like a draught-ox (sa dhuryo vai parispandan) caught between the yoke and the wheel (yugacakrāntaraṃ yathā).
Narrative Context (Verses 7–12): Exalting truth as the one-syllable Brahman, Kaikeyī thrice demands Rāma's exile and threatens suicide, leaving Daśaratha trapped like Bali in Indra's noose.