Book 2 · Ayodhyākāṇḍa · Sarga 20 (Kausalyā-bhavana-praveśaḥ — Kausalyā-vilāpaḥ)
कौसल्याभवनप्रवेशः — कौसल्याविलापः
VR 2.20.37Baroda CE 2.17.21
एक एव हि वन्ध्यायाः शोको भवति मानसः ।
[Baroda CE 2.17.21]eka eva hi vandhyāyāḥ śoko bhavati mānasaḥ |
अप्रजास्मीति संतापो न ह्यन्यः पुत्र विद्यते ॥ ३७ ॥
aprajāsmīti saṃtāpo na hyanyaḥ putra vidyate || 37 ||
Scholarly Translation
“For a barren woman (vandhyāyāḥ) has but a single mental sorrow—the regret, ‘I am childless!’—and no other torment exists for her, my son.”
Narrative Context (Verses 37–42): Contrasting a barren woman's single regret with her own bottomless grief, Kausalyā laments that after enduring years of her husband's neglect and Kaikeyī's scorn, Rāma's exile will surely bring her death.