Book 2 · Ayodhyākāṇḍa · Sarga 59 (Daśaratha-vilāpaḥ — Nagara-vaivarṇyam)
दशरथविलापः — नगरवैवर्ण्यम्
VR 2.59.6Baroda CE 2.53.5
न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्यासा न प्रचरन्ति च ।
[Baroda CE 2.53.5]na ca sarpanti sattvāni vyāsā na pracaranti ca |
रामशोकाभिभूतं तन्निष्कूजमभवद्वनम् ॥ ६ ॥
rāmaśokābhibhūtaṃ tanniṣkūjamabhavadvanam || 6 ||
Scholarly Translation
“Living creatures do not stir abroad (na ca sarpanti sattvāni), nor do beasts of prey roam about (vyālā na pracaranti ca); overwhelmed by grief for Rāma (rāma-śokābhibhūtam), that forest has fallen utterly silent (niṣkūjam abhavad vanam).
Narrative Context (Verses 1–6): Sumantra recounts how his weeping horses refused to move on the return journey, how he lingered with Guha hoping Rāma might summon him back, and how the very trees, rivers, and woods of Kosala have withered in grief for Rāma.