Book 2 · Ayodhyākāṇḍa · Sarga 78 (Śatrughnakṛta-Mantharā-karṣaḥ — Bharata-sāntvanam)
शत्रुघ्नकृतमन्थराकर्षः — भरतसान्त्वनम्
VR 2.78.26Baroda CE 2.72.25
शत्रुघ्नविक्षेपविमूढसंज्ञां समीक्ष्य कुब्जां भरतस्य माता ।
[Baroda CE 2.72.25]śatrughnavikṣepavimūḍhasaṃjñāṃ samīkṣya kubjāṃ bharatasya mātā |
शनैस्समाश्वासयदार्तरूपां क्रौञ्चीं विलग्नामिव वीक्षमाणाम् ॥ २६ ॥
śanaissamāśvāsayadārtarūpāṃ krauñcīṃ vilagnāmiva vīkṣamāṇām || 26 ||
Scholarly Translation
Beholding the hunchback with her senses stupefied by Śatrughna’s violent hurling (śatrughna-vikṣepa-vimūḍha-saṃjñāṃ samīkṣya kubjām), distressed in form and looking like a female krauñca bird caught in a snare (ārta-rūpāṃ krauñcīṃ vilagnām iva vīkṣamāṇām), Bharata’s mother gently consoled her (bharatasya mātā śanaiḥ samāśvāsayat).
Narrative Context (Verses 23–26): Warned by Bharata that righteous Rāma will never speak to either of them if the hunchback is slain, Śatrughna releases Mantharā, who collapses weeping at Kaikeyī’s feet like a snared female krauñca bird.