Book 2 · Ayodhyākāṇḍa · Sarga 92 (Bharadvājābhivādanam — Citrakūṭa-prasthānam)
भरद्वाजाभिवादनम् — चित्रकूटप्रस्थानम्
VR 2.92.26Baroda CE 2.86.25 (3-line verse in CE)
ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम् ।
[Baroda CE 2.86.25 (3-line verse in CE)]mamaitāṃ mātaraṃ viddhi nṛśaṃsāṃ pāpaniścayām |
यतो मूलं हि पश्यामि व्यसनं महदात्मनः ॥ २६ ॥
yato mūlaṃ hi paśyāmi vyasanaṃ mahadātmanaḥ || 26 ||
Scholarly Translation
“know this woman to be my mother, cruel and bent upon sin, in whom I behold the root of my own great calamity (mamaitāṃ mātaraṃ viddhi nṛśaṃsāṃ pāpa-niścayām yato-mūlaṃ hi paśyāmi vyasanaṃ mahad ātmanaḥ)!”
Narrative Context (Verses 25–29): Bharata denounces Kaikeyī as wrathful, vain, ignoble, and the root of his calamity, hissing like an angry serpent; Sage Bharadvāja consoles him, declaring that Kaikeyī must not be blamed because Rāma’s exile will end in happiness.