Book 4 · Kiṣkindhākāṇḍa · Sarga 31 (Kruddhasya Lakṣmaṇasya Kiṣkindhā-praveśaḥ — Aṅgada-dvārā Sugrīva-nivedanam)
क्रुद्धस्य लक्ष्मणस्य किष्किन्धाप्रवेशः — अङ्गदद्वारा सुग्रीवनिवेदनम्
† VR 4.31.18† Partial Southern Recension (hemistich omitted in Baroda CE)
† तं दृष्ट्वा वानराः सर्वे लक्ष्मणं पुरुषर्षभम् ।
[Line 1: Southern Recension only]† taṃ dṛṣṭvā vānarāḥ sarve lakṣmaṇaṃ puruṣarṣabham |
शैलशृङ्गाणि शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहान् ।
[Line 2: in Baroda CE 4.30.18]śailaśṛṅgāṇi śataśaḥ pravṛddhāṃśca mahīruhān |
जगृहुः कुञ्जरप्रख्या वानराः पर्वतान्तरे ॥ १८ ॥
[Line 3: in Baroda CE 4.30.18]jagṛhuḥ kuñjaraprakhyā vānarāḥ parvatāntare || 18 ||
Scholarly Translation
Beholding that bull among men, Lakṣmaṇa (taṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ puruṣarṣabham), all the elephant-like monkeys (vānarāḥ sarve kuñjaraprakhyāḥ) within the mountain pass (parvatāntare) seized mountain crags by the hundreds (śailaśṛṅgāṇi śataśaḥ) and tall, full-grown trees (pravṛddhāṃś ca mahīruhān jagṛhuḥ).
Narrative Context (Verses 13–18): Sweeping forward like a tempest, Lakṣmaṇa fells trees and shatters boulders underfoot until he reaches mountain-girt Kiṣkindhā, where the terrified monkey sentries seize peaks and trees.