Book 5 · Sundarakāṇḍa · Sarga 16 (Sītā-śīlādi-praśaṃsā — Rāma-duḥkhānusmaraṇena Hanumac-chokaḥ)
सीताशीलादिप्रशंसा — रामदुःखानुस्मरणेन हनुमच्छोकः
VR 5.16.31Baroda CE 5.14.31
अस्या हि पुष्पावनताग्रशाखाः शोकं दृढं वै जनयन्त्यशोकाः ।
[Baroda CE 5.14.31]asyā hi puṣpāvanatāgraśākhāḥ śokaṃ dṛḍhaṃ vai janayantyaśokāḥ |
हिमव्यपायेन च शीतरश्मिरभ्युत्थितो नैकसहस्ररश्मिः ॥ ३१ ॥
himavyapāyena ca śītaraśmirabhyutthito naikasahasraraśmiḥ || 31 ||
Scholarly Translation
These aśoka trees with tip-branches bowed down by blossoms (puṣpāvanatāgraśākhāḥ) truly generate intense sorrow (śokaṃ dṛḍham) for her; and with the passing of winter (himavyapāyena), the cool-rayed moon (śītaraśmiḥ) of manifold thousand rays has risen on high.”
Narrative Context (Verses 29–32): Grieving that Sītā is guarded by hideous rākṣasīs like a frost-blighted lotus pond or a mate-bereft cakravākī under blooming aśokas and the rising moon, Hanumān sits concealed in the tree.