Book 6 · Yuddhakāṇḍa · Sarga 49 (Saṃjñā-labdhena Rāmeṇa Lakṣmaṇaṃ Dṛṣṭvā Śoka-vilāpaḥ)
संज्ञालब्धेन रामेण लक्ष्मणं दृष्ट्वा शोकविलापः
VR 6.49.8Baroda CE 6.39.8
किं नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किं नु कैकयीम् ।
[Baroda CE 6.39.8]kiṃ nu vakṣyāmi kausalyāṃ mātaraṃ kiṃ nu kaikayīm |
कथमम्बां सुमित्रां च पुत्रदर्शनलालसाम् ॥ ८ ॥
kathamambāṃ sumitrāṃ ca putradarśanalālasām || 8 ||
Scholarly Translation
What indeed shall I say (kiṃ nu vakṣyāmi) to my mother Kausalyā, what to Kaikayī, and how [shall I address] Mother Sumitrā (ambāṃ sumitrām), who yearns eagerly for the sight of her son (putradarśanalālasām)?
Narrative Context (Verses 7–12): Dreading how he could ever face Kausalyā, Bharata, or grieving Sumitrā if he returned to Ayodhyā without Lakṣmaṇa, Rāma resolves to cast off his own life.