Book 7 · Uttarakāṇḍa · Sarga 31 (Māhiṣmatyāṃ Rāvaṇasya Gamanam — Narmadā-tīre Śiva-pūjanam)
माहिष्मत्यां रावणस्य गमनम् — नर्मदातीरे शिवपूजनम्
VR 7.31.20Baroda CE 7.31.19
चक्रवाकैः सकारण्डैः सहंसजलकुक्कुटैः ।
[Baroda CE 7.31.19]cakravākaiḥ sakāraṇḍaiḥ sahaṃsajalakukkuṭaiḥ |
सारसैश्च सदा मत्तैः सुकूजद्भिः समावृताम् ॥ २० ॥
sārasaiśca sadā mattaiḥ sukūjadbhiḥ samāvṛtām || 20 ||
Scholarly Translation
“Thronged all around (samāvṛtām) by cakravāka ducks together with kāraṇḍava birds, geese, and water-fowl (sakāraṇḍaiḥ sahaṃsa-jalakukkuṭaiḥ), and by ever-intoxicated sārasa cranes sweetly calling (sārasaiś ca sadā mattaiḥ sukūjadbhiḥ);
Narrative Context (Verses 19–24): Vālmīki paints the Narmadā in an extended metaphor as a lovely woman—with flowering trees for chaplets, cakravākas for breasts, and foam for raiment—into whom Rāvaṇa plunges before praising her as the Gaṅgā.